ontroerwoud - de moevie!

ontroeropening!

...een tipje van de sluier...

Morgenmiddag opent Ontroerwoud, het installatieproject van Wim Vonk dat wij presenteren in CBK Amsterdam. We hebben er recentelijk de nodige woorden aan gewijd en dat gaan we nu – moe en voldaan als we zijn na twee weken opbouwen – niet nog eens doen. Het enige dat we er over kwijt willen is dat het resultaat onze verwachtingen ruimschoots overtreft. In die enorme witte zee van ruimte aan de Oranje-Vrijstaatkade komen alle details (en dat zijn er nogal wat) gewoonweg nóg beter tot hun recht. Maar kom vooral zelf kijken hoe het is geworden! De opening is van 17.00 tot 20.00 uur en wordt opgeluisterd door ondermeer acrobatisch/muzikale toeren van Rauher Engel en fijne Iraanse klanken van Babak Amiri.

We danken CBK Amsterdam voor het vertrouwen en de mogelijkheid om weer eens – en dit keer ook letterlijk – flink uit te pakken. We danken het Amsterdams Fonds voor de Kunst voor de broodnodige financiële ondersteuning. We danken de kunstenaars die ‘iets’ van hun werk hebben toegevoegd aan Ontroerwoud of dat nog gaan doen. We danken de performers die in de komende weken in en om de installatie gaan optreden. En uiteraard danken we Wim en zijn vrouw Marja voor de hele fijne samenwerking in de laatste weken.

Stichting Polderlicht presenteert: Ontroerwoud – een project van Wim Vonk in CBK Amsterdam, Oranje-Vrijstaatkade 71 | 1093 KS Amsterdam
8 september t/m 22 oktober | woensdag t/m zaterdag van 11.00 tot 17.00 uur (donderdags tot 20.00 uur) | Gratis toegang – donatie voor optredende acts.

inkijk | inkijk | inkijk

Gerry Mellema: Mutated Presence  |  Marielin Simons: Kairos  |  Koen Kloosterhuis: Portaal

Zeventien jaar! Eigenlijk is het absurd hoe lang ons ‘tijdelijke’ Inkijk-etalagegalerieënproject al duurt. Maar nu komt het einde er dan toch écht aan. Over een week of vier neemt de renovatie van metrostation Waterlooplein een aanvang, en dus dienen we over twee weken de Inkijk aldaar leeg op te leveren. Van de drie nieuwe tentoonstellingen die we dit weekeinde presenteren, duurt die in Waterlooplein dus het kortst – en omdat in de toekomstplannen van het GVB geen ruimte voor kunst is opgenomen is het tevens de allerlaatste expo op die locatie. Station Wibautstraat – waar we in 1999 zijn begonnen, dat we daar weg moeten doet dan ook het meeste pijn – volgt in december. Station Weesperplein tenslotte staat op de rol voor halverwege volgend jaar. Wat die laatste locatie betreft werden we afgelopen week totaal onverwacht geconfronteerd met een minder leuke tijding: het GVB had besloten onze galerieruimte aan een ondernemer te gunnen, dus of wij maar even wilden verhuizen naar de overkant van de hal. En dat binnen twee dagen(!) Aanpoten dus, maar de timing kon slechter: de voor dit weekend geplande tentoonstelling kon in één moeite door in de nieuwe ruimte worden geplaatst. Die is weliswaar wat krapper, maar ligt tevens wat meer ‘in de loop’. En dat is met al die (tien-)duizenden studenten die tegenwoordig door het station banjeren helemaal zo verkeerd nog niet. Lang verhaal kort: drie nieuwe expo’s, waarvan één van korte duur en één op een (iets) andere locatie.

In onze spiksplinternieuwe behuizing in metrostation Weesperplein (de verf is amper droog...) toont Gerry Mellema een aantal wat onbestemde, textiele vormen die nog het meest aan uit hun jasje gegroeide microben, bacteriën, schimmels en meer van zulks doen denken. De inspiratie haalde Gerry uit de optische mogelijkheden die de wetenschap ons biedt en die sinds Hans Lippershey en Antoni van Leeuwenhoek onvoorstelbaar geavanceerd zijn geworden. Telescopen, microscopen... we zien steeds meer van de wereld om ons heen en dat dwingt ons om onze positie zowel binnen de macrokosmos als op atomair niveau te heroverwegen. Nou heeft de gemiddelde metropassagier natuurlijk wel wat anders aan zijn hoofd, dus het is maar goed dat Mutated Presence op de eerste plaats een aantrekkelijke constellatie is van kleurrijke vormen.

In de Inkijk in station Wibautstraat heeft Marielin Simons op basis van enkele berkenboomstammen een installatie gebouwd die oogt als een stukje bos dat dankzij geraffineerd gebruik van spiegels wijdser lijkt dan de eigenlijke galerie. Het betreft niet zomaar een groepje bomen, nee dit is een mysterieus, in een wat schimmig blauw licht gehuld, gothic stuk woud dat prima op een elpeehoes van een band als Wolves in the Throne Room zou passen. (Geïnteresseerde blackmetal-muzikanten kunnen zich bij ons melden.) Er is weinig zo paradoxaal als door mensenhanden gecreëerde ‘natuur’ – maar dat Marielins bomen zich in een metrostation en daarmee onder het maaiveld bevinden, maakt ze zowaar nog vreemder. De titel van de installatie is Kairos, hetgeen staat voor ‘het geschikte ogenblik’; dat ene, altijd te korte moment – wie kent het niet? – waarop alles logisch lijkt samen te vallen. Geen goedkoop werk trouwens, met al die spiegels en zo: de realisatie ervan was mede mogelijk door een bijdrage van het Amsterdams Fonds voor de Kunst. Waarvoor dank!

In station Waterlooplein tenslotte, plaatste Koen Kloosterhuis midden in de Inkijk een forse ‘kluis’: zo’n ouderwets metallic-kleurig geval met een deur die alleen met een cijfercode – of met een flinke lading semtex – kan worden geopend. Het lompe ding staat daar maar een beetje te staan en oogt even ongenaakbaar als ondoordringbaar. Of er iets in zit? Wie weet... De titel is Portaal en daarin zit ‘m de crux. Een portaal, een portal, is een deur, doorgang of venster naar een andere wereld, realiteit of zelfs dimensie, en deze kluis zit hartstikke dicht. Het werk vormt daarmee een passende afsluiting van een lange reeks exposities in Inkijk Waterlooplein. Immers, ook een etalagegalerie is een portal – totdat iemand 'm dichtgooit.

pvv blijkt conceptueel kunstwerk!

Den Haag – Hedenochtend, slechts een paar dagen na de presentatie van hun veelbesproken verkiezingsprogramma, kwam naar buiten dat Geert Wilders’ Partij Voor De Vrijheid (PVV) een langlopend conceptueel kunstwerk is geweest. De steeds hogere bewakingskosten waren reden voor het Fonds Podiumkunsten om na ruim tien jaar de subsidie aan het project stop te zetten. Daarop besloten de initiatiefnemers, aangevoerd door de beroemde performancekunstenaar Marina Abramović, het kunstproject te beëindigen. Abramović: “Uiteindelijk duurde het project veel langer dan we aanvankelijk voor mogelijk hielden. We dachten dat we veel eerder door de mand zouden vallen, maar zelfs toen we over die stomme kopvoddentaks begonnen had niemand iets in de gaten. Ook in de fractie niet, zelfs Martin Bosma had niks door.”

Abramović speelde Geert Wilders met veel plezier: “Ik groeide steeds meer in die rol. Op het laatst hield ik die peroxydepruik zelfs op bij het slapengaan en sprak ik ook thuis met een Limburgs accent, tot grote hilariteit van mijn vrienden.” Achter ‘Fleur Agema’ blijkt de Amsterdamse schilderes Ans Markus schuil te gaan, terwijl ‘Dion Graus’ een typetje was van de Limburgse sterviolist André Rieu. “André ging helemaal op in die rol maar wilde nogal eens teveel de komediant uithangen. Ook liet hij zijn grimeur steevast overdrijven. We moesten hem regelmatig in toom houden.” aldus Abramović, die blij is dat ze nu weer gewoon over straat kan. “Al verheugde ik me stiekem al op het Nederlandse premierschap. Zeg nou zelf, hoeveel kunstenaars kunnen dát op hun CV zetten?”

groeimodel

Een klein stukje Ontroerwoud met op de achtergrond een deel van Marja van Puttens Flags of the World

Tropische temperaturen en een kapotte airco: CBK Amsterdam leek helemaal klaar voor de opbouw van Wim Vonks Ontroerwoud, ware het niet dat die enorme, ongenaakbare ruimte er iedere keer opnieuw om vraagt ‘veroverd’ te worden. En dus besteedden we de laatste dagen aan het bepalen van een grondplan en het aan de spanten ophangen/van stroom voorzien van enkele objecten. Oh ja, en het plaatsen van Flags of the World, een constellatie van liefst 75 schilderijen van Marja van Putten, één van de kunstenaars die een aanvulling op Wims ‘woud’ verzorgen. Nu aan deze basisvoorwaarden is voldaan kan Wim zijn eigenlijke installatie gaan opbouwen: het leuke werk doen, zeg maar. We hebben nog anderhalve week tot de opening en het moet al gek lopen wil hij die deadline niet halen. Trouwens, ook als er iets niet helemaal af is maakt dat niet veel uit: Ontroerwoud is immers nooit helemaal áf. Wim zal gedurende de tentoonstellingsperiode gestaag doorwerken aan zijn geesteskind: hij verandert dingetjes, voegt zaken toe, haalt anderen weg en verliest zich zo nu en dan heerlijk in details... hij verheugt zich er al op!

Stichting Polderlicht presenteert: Ontroerwoud – een project van Wim Vonk in CBK Amsterdam, Oranje-Vrijstaatkade 71 | 1093 KS Amsterdam
8 september t/m 22 oktober | woensdag t/m zaterdag van 11.00 tot 17.00 uur (donderdags tot 20.00 uur) | Gratis toegang – donatie voor optredende acts

citius, altius, fortius

Onze nationale nieuwszender waagt zich na drie maanden maar weer eens aan nieuws. Dat betekent dat die ellendige Sportzomer ein-de-lijk voorbij is. Oké, d’r werden wat prijzen gewonnen in takken van sport waar wij nog nooit van gehoord hadden door atleten waar wij evenmin ooit van gehoord hadden... maar wij vermoeden dat de gemiddelde Nederlander zich over een paar weken voornamelijk het Lowlands-optreden van Yuri van Gelder zal herinneren. Intussen staat Robin, Wereldkampioen Buttplug Kerstboom Omhoog Houden alweer acht zomerweken aan één stuk – maar met nauwelijks minder conditie dan toen-ie zijn zegetocht begon – zijn niet geringe kunnen te etaleren op het erepodium in onze Inkijkgalerie te station Weesperplein. Omgeven door een rode gloed, het Batmanmasker fier op de onvermoeibare tronie, de boyshort permanent gespannen, brengt onze Robin een über-sportieve ode aan de prestaties van zijn grote Rotterdamse voorbeeld. Nog één week te zien, en dan gaat-ie op audiëntie bij Willy en Max terug naar het atelier van Sander Bokkinga.

aandacht maakt...

Laura Bolscher poseert voor haar Ikea-'benenkast'  |  het resultaat  |  Dan Geesin zingend en spelend op het Ikea-parkeerterrein

Het is moeilijk voor te stellen, maar meubelgigant Ikea inspireert kunstenaars. Deze vrije geesten hebben zo hun eigen ideeën over het über-gestandaardiseerde winkelaanbod en de dito inrichting van de meubel-multinational. Laura Bolscher nam de geraffineerde handelsstrategieën van de Zweedse gigant als uitgangspunt voor een installatie die bestaat uit een vijftal compartimenten in de vorm van oplopende trapdelen, in de meeste waarvan (grotendeels zelfgemaakte) attributen van huishoudelijke aard zijn geplaatst. Aandacht maakt is een lichtvoetig werk dat de passant een glimlach wil ontlokken. Het werk is nog een kleine twee weken te zien in onze Inkijk-etalagegalerie in metrostation Wibautstraat.

Kunstenaar/muzikant Dan Geesin – die ook al eens in de Inkijk heeft geëxposeerd – is kritischer. Hij schreef een lied over de typische, doolhofachtige inrichting van elke Ikea-vestiging die elke bezoeker, ook al komt-ie voor slechts een enkele pannenlap, dwingt om langs het complete aanbod te lopen. En het zou Geesin niet zijn als-ie daar niet een metafoor voor het moderne, wel/niet geïndividualiseerde leven in zou zien. Hij toog met zijn trapharmonium naar de Haarlemse Ikea en vroeg aan de filiaalhouder van dienst of-ie zijn lied (‘een cadeau’) in de winkel ten gehore mocht brengen, maar zoals te verwachten kreeg hij njet op het rekest. En dus speelde hij het Ikea-lied op het Ikea-parkeerterrein (en stiekem óók in het Ikea-restaurant...) De hele exercitie werd op video vastgelegd en resulteerde in een tragikomische aflevering van Geesins Bonfire Monologues, die u hier kunt bekijken.

ontroerpreview

Vanmiddag togen we naar Rijnsburg – een vlek op de Zuidhollandse bible belt – voor een soort van preview van Wim Vonks Ontroerwoud in het enorme atelier dat Wim deelt met zijn vrouw Marja. Zo’n tien, twaalf genodigden waren aanwezig om de installatie te bekijken alvorens die wordt ontmanteld, ingepakt en verscheept naar het CBK. Wim deed lichtjes aan en zette machientjes in werking, vogelgeluiden klonken uit een aftandse stereoset: het Ontroerwoud kwam tot leven. Ter verhoging van de feestvreugde verscheen het markante New Yorkse muzikantenkoppel Toth en Lila’Angelique oftewel Tribal Baroque ten tonele. We zagen dit virtuoze duo al eerder optreden in Wims installatie, maar dit keer namen zij het werk nóg nadrukkelijker als uitgangspunt voor hun performance. Ze improviseerden op basis van de Ontroerwoud-ritmes, zingend – operatesk, van hoog en ijl tot diep en bulderend – en vioolspelend, intussen elkaar achterna zittend door deurtjes en over tafels. De set eindigde na twintig steeds intensere minuten met een zéér heftig stampvoeten. We keken om ons heen en zagen enkel blije gezichten. Dat belooft alvast een heleboel voor in het CBK!

Stichting Polderlicht presenteert: Ontroerwoud – een project van Wim Vonk in CBK Amsterdam, Oranje-Vrijstaatkade 71 | 1093 KS Amsterdam
8 september t/m 22 oktober | woensdag t/m zaterdag van 11.00 tot 17.00 uur (donderdags tot 20.00 uur) | Gratis toegang – donatie voor optredende acts

ontroersite

Een kijkje in het atelier van Wim Vonk

Naast de eigenlijke installatie en de optredens daaromheen bestaat Wim Vonks Ontroerwoud uit nóg een belangrijke component: een website. Marja van Putten van de firma Arttrust creëerde een kleurrijk online-overzicht van alle ins & outs betreffende het project, een agenda, informatie over de talrijke participanten en nog veel meer. De site zal gedurende het hele project functioneren als digitaal logboek: alle uitbreidingen en veranderingen die Wim en/of anderen tussentijds in het werk aanbrengen, alsmede de performances, worden er in woord en beeld op gedocumenteerd. De site is daarmee – net als het Ontroerwoud zelve – een organisch groeiend organisme. Project Ontroerwoud in CBK Amsterdam opent over een maand, maar u bent vanaf nu alvast hartelijk welkom op www.ontroerwoud.nl!

Stichting Polderlicht presenteert: Ontroerwoud – een project van Wim Vonk in CBK Amsterdam, Oranje-Vrijstaatkade 71 | 1093 KS Amsterdam
8 september t/m 22 oktober | woensdag t/m zaterdag van 11.00 tot 17.00 uur (donderdags tot 20.00 uur) | Gratis toegang – donatie voor optredende acts

over zes weken: ontroerwoud!

Details uit Een reconstructie van een illegaal naaiatelier en GRAIK (Gerrit Rietveld Academie & IK)

Over zes weken is het zover: dan presenteren wij Ontroerwoud van Wim Vonk in CBK Amsterdam. In zekere zin vormt deze expositie de cumulatie van een samenwerking die begon in het voorjaar van 2014, toen Wim zijn installatie Een reconstructie van een illegaal naaiatelier toonde in onze Inkijk-etalagegalerie in metrostation Waterlooplein. Een afgetrapte naaimachine, een oude werkbank, een vintage stereomeubel, verschillende lampen en lichtbakken, diverse percussie-instrumenten, tekeningen en schilderijen, Afrikaanse maskers en ander etnografisch spul: nooit eerder stond de Inkijk-galerie zó vol met eh... ouwe zooi. Het resultaat, een met zichtbaar veel liefde gecomponeerde constellatie van curiosa, vormde zowel een maffe perpetuum mobile als een mega-muziekmachine. Glimmende cd’s reflecteerden licht op de muren, Afrikaanse figuurtjes draaiden onvermoeibaar rondjes, potjes met kralen, vreemde kabels en onbestemde prullaria gingen onvermoede verbintenissen aan: zó had de liefdesbaby van Jean Tinguely en Malle Pietje er uit kunnen zien.

Een jaar later was Wim Vonk nogmaals present in de Inkijk, dit keer met de installatie GRAIK (Gerrit Rietveld Academie & IK), eveneens het resultaat van jarenlange bewaarzucht. Van 1980 tot 2012 was Wim als docent en coördinator verbonden aan de Teken-, Schilder- en Grafiekafdeling van ‘de Rietveld’. Net als iedere docent ruimde hij aan het eind van het jaar zijn bureau op, maar in plaats van alle beoordelingsformulieren, kladblaadjes, vakbondscorrespondentie, evaluatierapporten, jaarafrekeningen, liefdesbrieven(!), lesroosters, interne memo’s enzovoorts in de kliko te donderen liet hij de hele santenkraam op professionele wijze binden tot een imposante stapel van dertig kloeke boekwerken, één voor elk dienstjaar. Vervolgens heeft hij die boeken –over de bestaande teksten heen- helemaal volgetekend, beschilderd, beschreven en beplakt. Samen omvatten de boeken de volstrekt particuliere geschiedschrijving van dertig jaar wel en wee in het kunstonderwijs, aangevuld met allerlei zaken uit privé- en kunstenaarsleven. Ter gelegenheid van Wim’s pensionering werden de boeken in de Inkijk geëxposeerd en werd er ‘de laatste hand’ aan gelegd door een typisch Vonkiaanse ‘tekenmachine’, een apparaat dat rondjes draaide boven de opengeslagen boeken en daar met krijt en stiften grote cirkels overheen trok.

En nu dus Ontroerwoud in het CBK: een ruimte vele malen groter dan de Inkijk, waardoor Wim nog meer kan uitpakken en heel veel omvangrijker te werk kan gaan. Een ruimte ook die het mogelijk maakt om collega-kunstenaars uit te nodigen om te participeren door voor korte of langere tijd één of meerdere werken te plaatsen en die onderdeel te laten zijn van het grotere geheel. Ondermeer Marja van Putten (schilderijen), Ronald van der Meijs (installatiekunst) en Jan Theun van Rees (fotografie) hebben hun medewerking toegezegd. Ook worden performers, dichters en muzikanten uitgenodigd om – met name op de zaterdagmiddagen – in en om de installatie op te treden en die daardoor nóg meer tot leven te brengen. Daarvan kunnen we alvast Rauher Engel (experimentele dans) en Deutsche Ashram (atmosferische gitaarpop) noemen. Al met al wordt het een heel programma!

Stichting Polderlicht presenteert: Ontroerwoud – een project van Wim Vonk in CBK Amsterdam, Oranje-Vrijstaatkade 57 | 1093 KS Amsterdam
8 september t/m 22 oktober | woensdag t/m zaterdag van 11.00 tot 17.00 uur (donderdags tot 20.00 uur) | Gratis toegang – donatie voor optredende acts

het neonspook

Style over substance, meer vorm dan inhoud, is de meest gehoorde kritiek op Nicolas Winding-Refns nieuwste speelfilm The Neon Demon. Maar inhoudsloos consumentisme is nou juist één van de onderliggende thema's: The Neon Demon is een nietsontziend portret van onze oppervlakkige, door jeugd en schoonheid gefascineerde, maar ondertussen keiharde ‘belevings-maatschappij’. Het van zichzelf simpele verhaal over een oogverblindend, piepjong en graatmager – en dus succesvol – fotomodel is gevat in spectaculair mooie, in gekleurd neonlicht gedrenkte beelden en fantastische electronische muziek die ons twee uur lang in een greep hielden. The Neon Demon is een glossy koortsdroom over eten of gegeten worden – en wat ons betreft één van de films van het jaar.

sonsbeek 2016

Alphons ter Avest: Bakehouse  |  Rob Voermans: The Exchange

Het eerste werk, Bakehouse – een uit houten planken opgetrokken constructie in de vorm van een huis met daarin een stenen bakoven, is meteen raak. In de wanden zijn motieven verwerkt die we kennen uit de wereldgodsdiensten: kruis, davidsster, swastika etc. Kunstenaar Alphons ter Avest is zelf aanwezig om enkele van die planken te verzagen om daarmee de oven op te stoken. Religie wordt daarmee opgeofferd ten faveure van brood en pizza: waren maar meer mensen op deze wereld zo slim... Daarna volgt een grote, stervormige tent gemaakt van de slechte kwaliteit reddingsvesten die Turkse handelaren aan vluchtelingen hebben verkocht die de oversteek naar Lesbos wilden wagen. In hoeveel van die vesten is er daadwerkelijk iemand verdronken? Luguber en daarom raak, dit Vvest Life van het Duitse collectief KUNSTrePUBLIK. Dan volgt The Exchange van Rob Voerman, dat uit twee delen bestaat. Het eerste is een uit hout en golfplaat opgetrokken ‘bankfiliaal’ waar in zgn. squares wordt gehandeld: een soort geldbiljetten die staan voor de ecologische waarde van één vierkante meter aarde, en daarmee een protest vormen tegen de voortdurende economisering van alles wat waardevol – en dus weerloos – is. (Overigens is de kunstenaar zelf aanwezig en, je verzint het niet, bezig met zijn btw-opgaaf...) Het alternatieve geldkantoortje loopt over in een aluminium, enigszins retrofuturistische constructie die over een waterval heen is gebouwd. Het door rode, paarse en groene raampjes binnenvallende licht wordt in regenboogkleuren gereflecteerd tegen het hobbelige binnenste van de constructie, het geraas van de waterval wordt er in deze 'grot' flink versterkt. Met name dit tweede deel van Voermans bijdrage doet het ons inziens erg goed. Daarna gaat het helaas snel bergafwaarts met de kwaliteit van de kunstwerken van Sonsbeek 2016: transACTION. Enkele bijdragen gaan nog wel, maar wat moeten we met dat op de bosbodem geplaatste rijtje boomstammen? Of die zielige ‘dierenspeelplaats’? Ook erg: een video-aanklacht tegen de manier waarop Australische aboriginals tot voor kort als derderangs burgers werden behandeld die volledig wordt overstemd door een suppoost die zichzelf veel te graag hoort praten. Ach ja, het kan niet altijd feest zijn. Het Arnhemse Park Sonsbeek is mooi, sfeervol, levendig en gezellig op deze fraaie zomerse zondagmiddag – en dat maakt veel goed. Zo ook het lekker koude trappistenbier...

olafur eliasson @ versailles

Spiegels, licht en cirkelvormen  |  Klik hier voor onze fotoreportage op Trendbeheer

daniel buren @ fondation louis vuitton, parijs

Minimal art to the max!  |  Klik hier voor onze fotoreportage op Trendbeheer

inkijk | inkijk | inkijk

Michiel Jansen  |  Sander Bokkinga  |  Laura Bolscher

We zijn weer twee maanden verder en dus zijn er weer nieuwe exposities te zien in onze Inkijk-etalagegalerieën. In metrostation Waterlooplein toont Michiel Jansen enkele fragiele, uit dunne multiplex-houten stroken gebogen en gevlochten constructies. Zijn het architectonische modellen? Uitvergrotingen van textiele structuren? Of van (micro-)biologische patronen? De kijker zou een poging kunnen wagen om dit fijne staaltje esthetiek te ontcijferen – of ‘gewoon’ zijn blik laten gaan langs alle bochten en krullen en uit te vinden of die – als in een keltische knoop – op hetzelfde punt weer uitkomen. De vlechtwerken zijn voor deze gelegenheid voorzien van gloeilampen, hetgeen ze ergens op het snijvlak van autonome kunst en decoratief design plaatst. Feitelijk gaat het hier om twee verschillende werken, en dus krijgt u twee titels: Polymer #3 Orbiting a Macrotubule en Supernova of Polymer #4.

In metrostation Weesperplein toont de firma Dead Space Development oftewel Sander Bokkinga een installatie die oogt als een geïmproviseerd fotostudiootje. In het licht van felrode spotlights en TL-lampen poseert een witte gipsen superheld op een houten podiumpje. Hij is getooid met een Batman-masker en heeft een al even witte, gestileerde kerstboom met rooie kerstballen in zijn rechterhand. Huh, een kerstboom in juli? Jazeker, want dit werk wil vragen oproepen over kwesties als: wanneer is een kunstwerk geschikt voor de openbare ruimte? En wat is een geschikt moment om het te tonen? De volledige titel van Sanders installatie is R.O.B.I.N.ss.: It’s the most wonderful time of the year! – waarbij de afkorting staat voor Relentless Omitting Bootlegged Ingenious Narrator, sex sells. Dat u het weet.

In station Wibautstraat tenslotte toont Laura Bolscher de installatie Aandacht maakt: Het werk is de visuele neerslag van een onderzoek dat Laura deed naar het assortiment van een bekend Zweeds woonconcern, dat met haar eethoeken, kasten, bijzettafeltjes en keukengerei zowat in elk interieur is doorgedrongen. Laura's installatie bestaat uit een vijftal compartimenten in de vorm van trapdelen, in elk waarvan (al dan niet zelfgemaakte) attributen van huishoudelijke aard zijn geplaatst, deels in het bedrijfsblauw en -geel van de Zweedse gigant. Eén en ander resulteert in een werk dat vraagt om méér dan een snelle passantenblik. Vergeet niet: aandacht maakt alles mooier. De expositie in station Waterlooplein is te zien t/m 21 augustus, de overige twee t/m 1 september.

wordt verwacht: ontroerwoud

Het zag er lange tijd naar uit dat 2016 voorbij zou gaan zonder Polderlicht-project. Terwijl we toch bepaald niet stil hebben gezeten. Zo hebben we afgelopen voorjaar heel wat tijd en energie gestoken in de voorbereiding van een tamelijk grootschalig zomerproject op het terrein van een niet nader te noemen schaatsbaan te Amsterdam-Oost, maar het project – een spannende sculpturenroute – werd plotseling de nek omgedraaid door de oelewappers het bestuur van diezelfde schaatsbaan. Vervolgens hebben we op verschillende manieren gepoogd aansluiting te vinden bij een niet nader te noemen hoofdstedelijk lichtfestival dat ook komende winter weer zal plaatsvinden, maar dat strandde om logistieke en financiële redenen. Dus toen Wim Vonk ons enkele weken geleden vroeg of we met hem zijn project Ontroerwoud wilden realiseren hoefden we daar niet lang over na te denken.

Twee jaar geleden exposeerde Wim zijn installatie Een reconstructie van een illegaal naaiatelier (filmpje) in onze Inkijk-etalagegalerie. In zekere zin was dat een ‘uitsnede’ van een veel groter geheel: Ontroerwoud, een organisch gegroeide installatie opgebouwd uit oude meubels, werkbanken, kasten en kastjes, vintage stereo-apparatuur, lampen en lichtbakken, percussie-instrumenten, naaimachines, tekeningen, schilderijen en nog veel meer. Motortjes houden delen van dit amalgaam van kunst en kitsch doorlopend in beweging: door het continue mechanische tikken en wrijven ontstaat allerlei geluid. Het werk is zowel een constellatie van curiosa als een monumentale muziekmachine. Alle onderdelen hangen of staan ogenschijnlijk willekeurig naast of op elkaar gestapeld, maar bij nadere beschouwing blijkt alles fijnzinnig gecomponeerd. Hoewel de verschillende onderdelen onderling behoorlijk verschillen in grootte, zijn ze allen min of meer gelijkwaardig. Een opvallend en sfeerbepalend element in Ontroerwoud zijn de Afrikaanse beelden, maskers en gebruiksvoorwerpen uit de collectie van Klaas de Jonge, waar Wim vrijelijk gebruik van kan maken (en waar we eerder dit jaar eveneens een uitsnede van toonden in de Inkijk.)

Ontroerwoud wordt, dit keer in volle omvang en glorie, van 8 september t/m 22 oktober, getoond in een ruimte die we inmiddels heel goed kennen: CBK Amsterdam. Wim zal tijdens de expositieperiode vaak aanwezig zijn en wijzigingen aanbrengen: het werk is immers nooit 'af'. Bevriende kunstenaars participeren door kortstondig enkele werken te plaatsen en die onderdeel te laten zijn en/of commentaar te leveren op de installatie. Daarnaast zullen theatermakers, performers, muzikanten en geluidsmakers ter plekke op Ontroerwoud reageren. Zij treden op in en om de installatie en brengen die met hun eigen kunst nóg meer tot leven. Al met al zetten we dus een heel programma neer: een paar keer per week gebeurt er wat. Ontroerwoud in CBK Amsterdam wordt dan ook geen statische tentoonstelling maar belooft een levendig Gesamtkunstwerk te worden; een festival, een happening. We hebben er alvast veel zin in!

ondertussen in metrostation waterlooplein...

De onzalige vluchtelingen-deal met Turkije, toenemend gemor onder burgers in de Europese lidstaten, dat vermaledijde Oekraïne-referendum in eigen land en nu ook nog de Brexit: het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie is een faliekante mislukking gebleken. Vandaag, tijdens de allerlaatste vrijdagmiddagborrel in het tijdelijke EU-kantoortje onder het Amsterdamse Waterlooplein, lieten de aanwezige politici en diplomaten al hun opgehoopte frustratie en woede de vrije loop. ("Die loser van een Cameron moest zonodig met vuur spelen en kijk wat er van komt! Straks willen ze overal meer democratie een referendum! Eén voordeel: van die vervelende Britten zijn we nu verlost...") Achter een façade van Europese vlaggen werd de ene fles chardonnay na de andere opengetrokken, werd flink gepaft en werd de sfeer in het veel te krappe kantoor (de Nederlandse regering koos voor een sober voorzitterschap) steeds baldadiger. Er werd geschreeuwd, vertrouwelijke stukken vlogen door de lucht, de Union Jack werd woest aan flarden gereten. De grappen over de EU-kopstukken Tusk en Juncker werden steeds schunniger, grijpgrage handen verdwenen onder mantelpakjes en de Luxemburgse afgevaardigde piste tegen de kamerplant. Kortom: de ravage is nog erger dan na de vorige vrijmibo. Maar ach, wat zou het: de belastingbetaler draait er wel weer voor op.

(De installatie Disideological Diplomacy van Tinka Pittoors is nog te zien tot donderdag 30 juni.)

royale opening

Edwin Oudshoorn: Het is 1928, het is feest!  |  Nynke Koster: Pallas Athena

In keurige avondkledij en voorzien van Venetiaanse maskers togen we gisteravond naar Paleis Soestdijk om daar de feestelijke opening-in-stijl bij te wonen van Bal!, een groepstentoonstelling in en rond het voormalige ‘optrekje’ van de Oranjes. De opening was druk, gezellig en uitermate goed verzorgd en we hadden dan ook niets te klagen, of het zou moeten zijn dat de frivole omstandigheden een objectieve kijk op de kunst nogal in de weg zaten – waardoor de grotere, meer uitgesproken bijdragen er bovenuit sprongen. Zoals de installatie Het is 1928, het is feest! (met in stukken gevallen kroonluchter) van couturier Edwin Oudshoorn die – afgezien van een dun scheidingskoordje – vrijwel naadloos overliep in de continue stroom vrolijke gezichten, avondjurken en tuxedo’s. Veruit het beste werk in deze omstandigheden (b)leek Pallas Athena van Nynke Koster in de koninklijke balzaal: twee forse rubberen 'zitbanken' waarop het fijn omhoog staren is naar het marmeren, neoclassisistische (zeg maar gerust: kitscherige) plafond waarvan de banken afgietsels blijken te zijn. In het schemerdonker ontdekten we een laatste, verdekt opgestelde verrassing: Sachi Miyachi bouwde rondom een enorme dode boom een vier etages hoge uitkijkpost van blankhouten balken die mooi contrasteren met de bruinzwarte boombast. Al met al was het een zeer geslaagde opening van een expositie die, al is het maar omdat er nu vier keer zoveel werken te zien zijn, heel wat meer lijkt te beloven dan die van vorig jaar op deze bijzondere plek.

Het kwam hier al eerder ter sprake: Caspar Noyons is bezig met Speed Of Light, een lichtkunstproject van maar liefst 555 meter lengte, waarin hij de tijd die het licht kost om van de zon naar de aarde te 'reizen' voelbaar wil maken. Hij wil het project langs de IJ-noordelijke oever tonen tijdens het komende Amsterdam Light Festival en is daartoe een crowfunding-actie begonnen. Als u wilt ervaren hoe het is om op lichtsnelheid voort te bewegen, kunt u het project hier steunen.

En tenslotte: aanstaande zaterdagavond organiseert super 8mm-filmer Jaap Pieters één van zijn zgn. Cumulus-avonden, dit keer in Cinetol in de Amsterdamse Pijp. Oftewel: een gevarieerd programma met experimentele film- en diaprojecties, installaties en performances van binnen- en buitenlandse kunstenaars. En dat, geheel á la Pieters, in een ongedwongen en prettig chaotische sfeer. Meer info daarover hier.

opwinding in het stedelijk

Arnulf Rainer | Piet Mondriaan | Jan Dibbets | Imi Knoebel 

Na de ons inziens wat tegenvallende ArtZuid 2015 en dito Arnulf Rainer-tentoonstelling in het Cobramuseum is gastcurator Rudi Fuchs sterk terug met de tentoonstelling Opwinding in het Stedelijk Museum. Rainer is opnieuw sterk vertegenwoordigd alsmede andere Fuchs-regulars, van Jannis Kounellis en Bruce Naumann tot Tracy Emin en Damien Hirst, en talloze andere (vooral grote) namen uit de jaren '70, '80 en '90. Wat opvalt, en waar het de ex-directeur duidelijk om te doen is, is hoe gelijkwaardig de werken worden getoond. Fuchs deinst er niet voor terug om drie vrijwel monochrome schilderijen van elk één vierkante meter pal naast elkaar te hangen, ondanks het feit dat ze van drie verschillende kunstenaars zijn – waardoor een zekere mate van nivellering op de loer ligt. Het gaat hier dan ook niet om de individuele werken maar om wat ze met elkaar doen, wat in het geval van die drie vierkante doeken nog eens extra verduidelijkt wordt door er een sculptuur van drie blokken van elk een kubieke meter van Sol Lewitt bij te zetten. De aanpak resulteert in een volkomen non-chronologische tentoonstelling met een zeer evenwichtige, kalme sfeer waarbij de ‘opwinding’ evenzeer zit in de verbazing over hoe goed een LeWitt, een Rainer en een Mondriaan het naast elkaar ‘doen’ als in het feest der herkenning bij het terugzien van al dat moois. D’oude Fuchs is zijn streken nog niet verloren.

de npo-kunstzomer!

Andy Warhol: The Complete Athletes Series (1978)

De NPO-Kunstzomer van 2016! Tachtig dagen lang op voorhand legendarische kunstmomenten, elke dag op NPO 1! Alle openingen in belangrijke binnen- en buitenlandse musea en galeries worden live uitgezonden door de NOS. Het merendeel van deze openingen vindt op prime time plaats. Tijdens de hele Kunstzomer wordt dagelijks een talkshow met diepte-interviews en discussies met kunstenaars en curatoren vanuit Hilversum uitgezonden. Marlene Dumas en Joep van Lieshout presenteren samen het late avondprogramma, met reportages vanaf de belangwekkendste kunstmanifestaties en voor- en nabeschouwingen met kunstcritici, live vanuit Sonsbeek en dagelijks om 22.15 uur te zien op NPO 1. Het NOS-Kunstjournaal, met reacties, interviews en een uitgebreide samenvatting van de spraakmakendste vernissages en finissages is dagelijks om 19.30 uur op NPO 1 te zien. 's Ochtends tussen 07.00 en 09.00 uur kijkt de NOS vooruit op de tentoonstellingen, performances en artwalks die later die dag op het programma staan. Vanzelfsprekend besteedt de NOS ook op de radio en online aandacht aan alle kunstevenementen. De NPO, van ons allen en voor ons allen!

pink swans

 Michael Gira, punk rock cowboy en Swans-voorman  |  de hoes van The Glowing Man

Vorige maand was er de nodige reuring om de digitale release, en vandaag ligt-ie officieel in de winkels: A Moon Shaped Pool van Radiohead. Hij begint goed (met name Daydreaming is een juweel) maar tijdens de tweede helft beginnen de futloosheid en de huilie huilie-vocalen zich toch enigszins te wreken. Er zijn mensen die Radiohead, omdat ze naar verluidt hun experimentele muziek aan een groot publiek weten te slijten, ‘de Pink Floyd van de 21ste eeuw’ noemen. Nu valt het met dat ‘experimentele’ best wel mee (of tegen, zo u wilt) en voor zover de vergelijking überhaupt opgaat, betreft dat de Pink Floyd vanaf Dark Side of the Moon (uit 1973), één van de bestverkochte elpees ooit.

Een hedendaagse band die ons inziens minstens zozeer voor het predicaat ‘21ste eeuwse Pink Floyd’ in aanmerking komt is Swans. Net als Pink Floyd ten tijde van Meddle (uit 1971 en o zo veel spannender dan Dark Side...) excelleert Swans in groots opgezette ‘concept-albums’ vol uitgesponnen songs suites met lange, instrumentale partijen en een (jawel!) behoorlijk experimenteel karakter. Maar dan veel duisterder en heel veel heftiger. Toevallig brengen ook Swans vandaag een nieuw werkstuk uit: The Glowing Man, hun derde driedubbelelpee op rij. Nog steeds geldt: “Waarom twee akkoorden gebruiken als het ook met één kan?” En: “Waarom een motief maar drie minuten spelen als je het ook in tien, twintig minuten lang volledig kunt uitwonen?” Voordeel van dat laatste is dat de luisteraar rustig even weg kan lopen om koffie in te schenken of een plasje te doen: grote kans dat bij terugkomst nog steeds dezelfde riff klinkt... Zo nu en dan wordt er een allesverzengende gitaarmuur opgetrokken en blèrt voorman Michael Gira uit volle borst (en tegen het valse aan) zijn sjamanistisch aandoende mantra’s, maar ook klinken de nummers regelmatig bijna ingetogen. Voor hun doen dan hè, het blijven natuurlijk de Swans... The Glowing Man is even repetitief en nauwelijks minder heavy dan zijn voorgangers, maar kent ook momenten van majestueuze en/of subtiele schoonheid en eindigt zowaar met een optimistisch klinkende meezinger. En dat alles in een geluidsbeeld zo wijds als een Amerikaanse prairie in het melkwitte licht van de volle maan. Waanzinnige plaat.

schöne grüsse aus nordrhein-westfalen

Sol Lewitt: Scribbles, Wall Drawing # 1227 | Dan Flavin: Untitled, To Don Judd, Colorist (K20, Düsseldorf)

Claus Bury: Haus Des Hasselbacher Reiters | Nikolaus Gerhart: Kern Und Hülle (Im Tal, Hasselbach)

rooie gijs

Gijs 'Rooie Waas' Borstlap | foto: Gert Verbeek

Gistermiddag vond de 21ste editie plaats van Wijsjes Uit Het Oosten, het kleinste en leukste (vinden wij) muziekfestivalletje van Amsterdam-Oost. Vijfentwintig bezoekers gaan ‘op toernee’ langs vijf adressen in de Lower East Side van Amsterdam, op elk waarvan een (verrassings-)optreden plaatsvindt. Dit keer ging het aanbod van etherische maar snoeiharde, Cocteau Twins-achtige songs (Deutsche Ashram) via zeer virtuoos fluitspel (Dodó Kis) naar jolige akoestische (Ard Dermout) en serieuze elektrische gitaarliedjes (Hoot Hoot Auf Fox.) Halverwege de middag stond Gijs Borstlap geprogrammeerd, zanger en tekstschrijver van Rooie Waas. Zo in zijn eentje is Gijs iets tussen een stand up comedian en een performing poet die de eigenaardigheden en clichés van de Nederlandse taal (en dat zijn er nogal wat) tot in het absurde uitwringt. Borstlap kwam steeds meer op stoom, (tussen-)woordjes als dus klonken steeds idioter en het publiek werd steeds enthousiaster. Klasse! ‘De Wijsjes’ waren, mede dankzij het stralende weer, ook dit keer weer een feestje. We danken bij deze de musici, de gastvrouwen/-heren en niet in de laatste plaats het voorbeeldige publiek. Dus. 

ondertussen in metrostation wibautstraat...

And the clown had something go wrong / A mental shut down / A synaptic revolt
And the clown had no idea why / Where were his ethics / Where were his manners
And the clown became a jag off / Full of mad hatred / Full of repugnance
And the clown took back what he had given / Destroyed our trusting / Destroyed his own life

The Jesus Lizard: Good Riddance [1996]

ex @ eye

1976 was het jaar waarin het Verenigd Koninkrijk zich opmaakte voor het jubileum van koningin Elisabeth. Maar 1976 was ook en vooral het jaar van die broodnodige (on-)frisse wind door het gezapige muzieklandschap: punk. Alles moest anders, no more heroes en do-it-yourself. Anno 2016 zit die ouwe taart nog steeds op de Britse troon, en vieren de de punkers van toen - inmiddels kaal, grijs en/of met verweerde koppen - doodleuk het veertigjarig punkjubileum in één van de tempels van het culturele establishment: EYE/Filmmuseum.

Punkfestival Fury! Punk Culture kent een uitgebreid aanbod: naast een hele zwik films zijn er lezingen, draaien DJ’s fijne (post-)punkplaatjes, is er een expositie met punk-parafernalia... én er zijn concerten. Gisteravond zagen we The Ex spelen; een even logische als paradoxale keuze. Logisch omdat er geen andere band is die sinds eind jaren ‘70 de aloude punk/do-it-yourself-gedachte zo consequent is blijven uitdragen. En paradoxaal omdat hun muziek (misschien op de bijtende, mantra-achtige teksten na) al lang niet meer als punk klinkt, maar zich door de jaren heeft ontwikkeld tot een geheel eigen, uniek amalgaam van gitaar-noise, geïmproviseerde muziek, Oosteuropese folk en Ethiopische pop. Live is de band één brok energie, dankzij de zeer fysieke inzet van de drie gitaristen en ongebruikelijke maar altijd dansbare drumritmes. Hoe dan ook: een Ex-concert, of dat nou in een restaurant is of in een (film-)museum, is altijd een feestje.

reclaim your life

Claire Fontaine: Sell Your Debt (2013)

“Aangeleerde onwetendheid is een obstakel voor democratie” – Michael Handt

“Burgerlijke ongehoorzaamheid leidt tot gezamenlijke acties en nieuwe vormen van verbondenheid, met menselijkheid als wapen. Nu systemen de regie overnemen, claimen de mensen hun leven terug.” Aldus de premisse van de tentoonstelling Hacking Habitat - Art of Control, die “twee verhaallijnen vervlecht: die van de globaal toenemende technocratie en die van de tegenmacht die zich organiseert. Het verhaal gaat niet over goed of over kwaad, maar stelt de vraag hoe er een balans gevonden kan worden tussen technologie en menselijkheid.” En dat allemaal in een voormalige gevangenis(!) aan het Utrechtse Wolvenplein. Er is van alles te zien: installaties, tekeningen, schilderijen, conceptueel spul en heel veel videofilms. Sommigen daarvan duren veel te lang om helemaal te bekijken maar gelukkig zijn er ook kortere films. Zoals het fijne Politics of Love, waarin rake uitspraken van de links-geëngageerde filosoof Michael Handt zijn versneden met fragmenten uit de klassieke Jean-Luc Godard-film Alphaville. In de video Claiming The Echo zingt een Spaans koor Podémos(protest-)slogans die op barokke muziek zijn gezet, met kippenvel veroorzakend resultaat. Wonderland is een videoclip van de Turkse rapgroep Tahrita-i Islan, waarin op niet mis te verstane wijze de gentrification van een woonwijk in Istanbul aan de kaak wordt gesteld, als gevolg waarvan de arme bewoners zonder pardon worden verdreven. In het huidige repressieve Turkije – u weet wel, met die geitenneuker aan de top – zal het maken van zo’n 'anti-clip' bepaald niet zonder risico zijn... Hacking Habitat is zeer de moeite (en tijd, wij waren er maar liefst vijf uur!) waard – en is nog te zien t/m zondag 5 juni.

oh superdog

In 1982 was multimedia-kunstenaar Laurie Anderson verantwoordelijk voor één van de meest onwaarschijnlijke hitsingles ooit: Oh Superman, afkomstig van de prachtplaat Big Science. Haar werkwijze is sindsdien niet veel veranderd: over een mild experimentele begeleiding op basis van basaal keyboard- en vioolspel, vertelt ze met een zeer secure dictie korte, beeldende verhalen waarin persoonlijke ervaringen worden vermengd met maatschappelijke en (taal-)filosofische beschouwingen. Haar nieuwste project voegt daar een cinematografische component aan toe: het uit animaties, opgepoetste super 8mm- en telefoonbeelden opgebouwde Heart Of A Dog is een fragmentarisch en associatief filmessay over het verlies van dierbaren en hoe daar mee om te gaan. Anderson's voice over verhaalt over het verscheiden van haar geliefde hondje Lolabelle, haar afstandelijke moeder, vriend en kunstcollega Gordon Matta-Clark en – tussen de regels door – van echtgenoot Lou Reed. In de eerste, zeer sterke helft van de film wordt het vasthouden van herinneringen aan de overleden terriër verweven met de obsessieve manier waarop de Amerikaanse overheid na nine eleven zoveel mogelijk de bewegingen van haar burgers begon vast te leggen. In de tweede helft haalt Anderson er het Tibetaanse Dodenboek bij en verliest zij zich net wat te lang in vage spirituele bespiegelingen. Jammer, want daarmee raakte ze ook óns even kwijt. Heart Of A Dog is een gevoelvol filmgedicht dat – zoals het een in memoriam betaamt – een ode is aan het leven en de liefde. Zeer de moeite waard, alleen al vanwege dat pianospelende hondje...

twelve points... douze pointes!

And the winner is... Sweden! Anna von Hausswolff kwam, zag en overwon. De Zweedse organiste/zangeres en haar vierkoppige band zetten vanavond in de hoofdstedelijke Bitterzoet een overwegend stevige set neer die de meest uiteenlopende invloeden verried, soms in hetzelfde nummer. Van spook-folk en jaren ‘70 prog via Philip Glass-minimal naar eigentijdse drones en zelfs een incidentele country-twang: Anna’s krachtige, messcherpe sirenenzang – spaarzaam ingezet en daarom extra effectief – hield het hele spul moeiteloos bij elkaar. Nummers van de meer dan uitstekende LP The Miraculous werden flink uitgesponnen en zo mogelijk nóg intenser uitgevoerd, maar de meer breekbare momenten maakten minstens zoveel indruk. Zoals de gedurfde cover van David Bowie’s Warszawa die Von Hausswolff in haar eentje speelde: magnifiek!

françois morellet [1926-2016]

François Morellet: Décrochage#6

Vandaag overleed op hoge leeftijd François Morellet, de Franse lichtkunstpionier/-grootmeester die zich mocht meten met grootheden uit de minimal art als Sol LeWitt en Ellsworth Kelly. Morellet's geometrisch abstracte neonwerken, in een uiterst herkenbare eigen stijl op basis van basale vormen als cirkels, rechthoeken en diagonalen, lijken op het eerste oog eenvoudig maar zitten uiterst geraffineerd in elkaar. Zoals Décrochage#6, dat wij vorig jaar in het kader van Lichtjaren mochten tonen in het Kunstfort te Vijfhuizen – en dat stiekem ons favoriete werk van die expositie was. Morellet is dood, maar zijn werk zal tot in lengte van dagen blijven schijnen. Zoals in het lichtkunstmuseum te Unna, waar komend najaar een retrospectief staat gepland.

(d)evolutie?

Aan de rand van een bulderende oceaan, in sobere witte huisjes tussen zwarte rotsen, wonen enkele jongens van een jaar of tien met hun bleke, emotieloze moeders. Van vaders en/of dochters geen spoor. De jongens krijgen een zeewier- en wormenprut te eten en inktzwarte medicijnen toegediend, om vervolgens te worden onderworpen aan akelige medische ingrepen in een vochtig, door zeewind en –zout aangevreten hospitaaltje. Patiëntje Nicolas gaat op onderzoek uit en ontwikkelt een band met één van de verpleegsters, maar wat er verder precies gebeurt? En waarom? Het duistere Évolution (Lucile Hadžihalilović), momenteel te zien in EYE Amsterdam, is een cinematografische puzzel zonder eenduidige oplossingen. En, dankzij de wonderschone beelden en de hele fijne elektronische soundtrack, een lust voor oog en oor. Maar met Charles Darwin heeft dit alternatieve ecosysteem niet veel van doen. Alhoewel...