Als het leven om je heen in hoog tempo lijkt te debiliseren is een
antidotum uiterst welkom. De overzichtsexpositie van Mike Kelley (1954-2012) in
het Stedelijk Museum blijkt daarvoor prima geschikt. ‘s Mans talloze tekeningen,
schilderijen, teksten, foto’s, films, ruimtelijke en/of video-installaties,
objecten en sculpturen -meer dan 200 werken in totaal- zitten
tjokvol verwijzingen. Enerzijds naar Amerikaanse (pop-)cultuur, moderne
kunstgeschiedenis en literatuur, anderzijds naar meer particuliere zaken
als herinneringen, trauma’s en onzekerheden. Je hoeft nog niet de helft van die
verwijzingen te snappen om te begrijpen, te voelen dat die Kelley geen
makkelijke jeugd heeft gehad. En die heeft weten te vertalen naar een uniek,
uiterst persoonlijk en zowaar speels oeuvre. Een geheel eigen wereld waarin het niet altijd even makkelijk, maar immer boeiend toeven is.
De meeste werken bevinden zich in de kelder. We zien bizarre
vogelhuisjes, teddyberen en talloze andere knuffels van Artis de Partis-niveau, zo ook op een foto waarvan blijkt dat wij die al jáááren in de platenkast hebben staan, en maquettes van de
scholen die de kunstenaar ooit bezocht. Er is overal (stem-)geluid te horen. Wat heet: het krijsen dringt door tot in het museumcafé! Ook als we naar boven gaan met de roltrap, worden we begeleid door pokkeherrie
geluidskunst. De grootste ruimte van de bovenverdieping is gevuld met enkele
gedeelten van Kelley's Day Is Done, een multimedia-project dat uiteindelijk uit
365(!) verschillende video-installaties had moeten bestaan die tesamen één
samenhangend, 24 uur durend verhaal zouden vertellen. Van dit megalomane
project zien we in het Stedelijk hooguit één á twee procent, en dan nóg vormen die
een hoogtepunt binnen de expositie. Day Is Done roept een duistere
sprookjeswereld op, waarin angelieke kinderen worden belaagd door griezelige
tandfeeën en obscene kappers, die rechtstreeks uit Twin Peaks zijn weggelopen. Brrr, lekkerrr...
Kandor is de hoofdstad van de planeet Krypton en de plaats waar stripheld Superman is opgegroeid. De stad is door een boze kracht tot minuscule proporties teruggebracht en onder een glazen stolp geplaatst. Mike Kelley maakte een hele reeks ruimtelijke installaties over Kandor. De analogie is duidelijk (de stad als symbool voor gestolde, geframe-de en ’verkunstelde’ jeugdherinneringen) maar het werk valt er op de één of andere manier een beetje uit. Dat geldt niet voor een ander hoogtepunt: Horizontal Tracking Shot of a Cross Section of Trauma Rooms, waaruit blijkt dat óók achter abstracte, formele of zelfs minimal kunst een jeugdtrauma verborgen kan zitten. Mike Kelley: goed voor drie, vier uur Freudiaans kijkgenot.